ÜÇÜNCÜ BEŞ YILLIK KALKINMA PLANI 1973 - 1977 DEMİR ÇELİK SEKTÖRÜ

ÜÇÜNCÜ BEŞ YILLIK KALKINMA PLANI

1973 - 1977

DEMİR ÇELİK SEKTÖRÜ

Sayfa 462

I. PLANLI DÖNEMDE GELİŞMELER :

921. Çeşitli ikame mallarındaki gelişmelere rağmen, çeliğin, sanayinin başlıca girdisini oluşturması, demir çelik sektörü ile sanayi arasındaki kuvvetli ilişkiyi sürdürmektedir. Bu sektördeki gelişmelerin, hedef alınan sanayileşme doğrultusunda gerçekleşmesi beklenmektedir.

922. Birinci Beş Yıllık Planda demir - çelik sanayiinin bazı alt dallarında kullanılmayan kapasitenin varlığı üzerinde durulmuştur, İkinci Beş Yıllık Planda ise ithalat gerekliliği belirtilmiştir

923. Ayrıca planlı dönemde demir-çelik sektöründe verimliliğin artırılması ve maliyetlerin düşürülmesi amacıyla diğer bazı tedbirler yanında, demir cevheri niteliğinin geliştirilmesi ve üretim tekniğinde yeni metotların kullanılması öngörülmüştür. Demir - Çelik Sanayiinde Birinci ve İkinci Beş Yıllık Planların üzerinde ağırlıkla durduğu proje, tesis ve işletme ile ilgili işlerin tümünü birleştirecek tek örgüt kurulması gerçekleştirilememiştir. Cevher niteliğini geliştirme alanında da gecikmeler olmuş, ilgili projeler İkinci Plan döneminin sonunda ele alınabilmiştir

924. Planlı dönemde ham demir üretimi 7,4 kat, ham çelik üretimi 7,5 kat artmıştır. Demir -Çelik nihaî ürünlerinin, aynı dönemdeki üretim artışı 5 kat olmuştur. Nihai ürün talebi ise, miktar olarak yine aynı dönemde 4,1 kat artış göstermiştir. Demir-Çelik nihai ürünleri üretimindeki gelişmeler Tablo (338) de yer almıştır Bu dönemde, Ereğli tesislerinin büyük bir kapasite ile üretime başlaması sonucu, en büyük gelişme yassı hadde ürünlerinde görülmüştür Bu konuda her iki Planın da öngördüğü hedefler büyük oranda aşılmıştır

925. Uzun hadde ürünleri talebi ise, genellikle inşaat sektöründeki Plan hedeflerini aşan gelişmeye paralellik göstermiş bu ürünlerde her iki planın hedefleri aşılmıştır. Konut tipi inşaat talebinin gelişmesine paralel olarak, çubuklara olan talep, profillere oranla daha hızlı artmıştır, imalat sanayiinin yassı hadde ürünleri talebi önemli ölçüde Plan hedeflerini aşarken, özel çelik talebi ve döküm parçaları üretimi İkinci Plan hedeflerinin altında kalmıştır. Bu durum, planlı dönemde makina imalat sanayileri dışındaki madeni eşya, taşıt imalâtı gibi sanayi kollarında daha hızlı bir gelişme gerçekleştiğini doğrulamaktadır.

926. Demir - Çelik talebinin karşılanmasında sürekli olarak ithalât gerekmiştir. İthalâtın yapısında görülen en önemli değişiklik; ithalâtta yarı ürün payının, Plan tahminlerine oranla daha büyük bir hızla artmış olmasıdır. Nitekim yan ürün ithalâtı, İkinci Plan döneminde tahmin edilen değerin % 160’ı olarak gerçekleşirken, nihai ürün ithalatı gerçekleşme oranı % 30’da kalmıştır. Bu dönemde sektörün bazı mallarında süreksiz ve küçük miktarlar halinde ihracat yapılabilmiştir.

TABLO : 338 . Planlı Dönemde Demir - Çelik Nihaî Ürünleri üretiminde Gelişmeler


1962
1967
Birinci Plan yıllık ortalama artış %
1972
İkinci Plan yıllık ortalama artış %
Plan hedefi
Gerçeklenme
Plan hedefi
Gerçekleşme tahmini
Mallar
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
Çubuk
220
310
488
17,3
580
720
8,1
Ağır profil
15
-
42
22,0
25
50
3,5
Hafif profil
35
145
88
20,3
100
170
14,1
Demiryolu malzemesi
14
&6
24
11,4
10
16
-7,7
Tel
42
49
67
9,5
108
92
6,5
Levha
4
17
28
47,6
30
115
32,6
Sıcak çekilmiş sac
21
-
99
36,5
120
117
3,4
Soğuk çekilmiş sac
-
72
80
-
120
200
20,3
Kaplamalı sac
-
-
-
-
40
30
-
Teneke
-
47
52
-
68
65
4,6
Dikişli boru
29
53
62
16,4
111
130
15,9
Dökme Boru
17
40
27
0,7
35
-
-
Pik döküm
49
110
140
23,4
205
214(a)
4,3(a)
Çelik döküm
4
4
6
14,9
35
18
17,7
Diğer döküm
1
1
6
43,1
14


Özel çelik
27 (b)
18
35
5,3
80
70
14,9
Dikişsiz boru
-
-
-
-
22
-
-
TOPLAM
451
932
1246
22,5
1703
2007
9,9
Kaynak : Devlet Planlama Teşkilâtı
(a) Pik döküm, dökme boru ve diğer dökümler dahildir.
(b) Özel çelik diğer ürünlere paylaştırılmıştır. Toplama dahil edilmiştir

TABLO : 339 . On Yıllık Dönemde Demir-Çelik Ürünleri Talebi (a)


Bin Ton
Yıllık yüzde artış

1972
1977
1982
1977/72
1982/77

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
Yuvarlak (b)
700
1137
1657
10,2
78,0
Ağır profil (g)
67
112
132
10,8
3,3
Hafif profil (c)
205
417
696
15,3
10,3
Demiryolu malzemesi
27
47
60
11,7
5,0
Tel
96
188
317
14,6
110
Levha
130
260
454
149
11,8
Sıcak Çek. Sac
180
350
599
14,2
113,0
Soğuk Çek. sac (f)
200
565
993
230,0
11,9
Galvanizli sağ
30
48
78
99,0
10,2
Teneke
70
123
216
11,9
11,9
Dikişli boru
130
210
338
10,1
10,0
Dikişsiz boru
32
54
93
11,0
11,5
Özel çelik (d) (f)
100
265
567
23,3
14,7
Döküm
2132
389
729
10,9
13,4
TOPLAM
2198
4185
6929
137,0
10,6
(a) Bu tablodaki ayrıntı 10 yıl için verilebilmektedir.
(b) + 60 mm. hariç
(c) Yuvarlak hariç
(d) Makina yapım ve takım çelikleri, alaşımlı, yüksek karbonlu, dövme, kütük v.b. gibi her türdeki ürünler olarak verilmiştir, Yan ürün şeklindeki özel çeliklerden, sadece yarı ürün olarak kullanılanlar veya ürün şekline getirilmeden tüketilenler dahil edilmiştir.
(e) Galvanizli saçların içindeki soğuk çekilmiş saç tutan soğuk çekilmiş suçlardan düşünülmüştür. Diğer kaplamalı saçlarda (Tenekeler hariç) bu kalemde gösterilmiştir.
(f) Manyetik suçlar, soğuk çekilmiş saçlara dahil değildir. Bu tür saçlar özel çelikler içinde gösterilmiştir.
(g) + 60 mm. çaplı yuvarlaklar ile genişliği + 120 mm. lik lamalar, büyük kesitli çubuklar, kütük vb blumlar dahil edilmiştir.
(h) Pik borular, sfereo, temper v.b. ile her nevi pik ve çelik dökümler dahil edilmiştir.

TABLO : 340 . Uzun Dönemli Demir-Çelik Talebinin Ana Ürün Bölümlerine Göre Değişimi (Bin Ton)


1972
1977
1982
1987
1992
1995

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
Uzun hadde ürünleri
1094
1901
2862
4418
6230
6765
Yassı hadde ürünleri
740
1556
2678
4879
7400
8800
Özel çelik
100
285
567
1191
2000
2400
Çekme boru
32
54
93
150
210
250
Dökümler (Boru dahil)
232
389
729
1314
1060
2285
TOPLAM
2198
4185
6929
11952
17800
20500

II. UZUN DÖNEMDE GELİŞME HEDEFLERİ (1972 - 1995) :

927. Demir - çelik sektörünün uzun dönemli gelişmesi sanayileşmenin ve özellikle yatırım malları sanayilerinin temel hammaddesi olması ve bu nedenle sanayileşmede kilit rolü bulunması göz önünde tutularak ele alınmıştır. Sanayileşmenin gelişmesine paralel olarak, özel çelik ve yassı hadde ürünlerinin toplam demir-çelik talebi içindeki paylarının hızla artması ve üretim bileşiminin bu yönde değişmesi beklenmektedir.

928. Çeşitli metaller ve petrokimya ürünleriyle ciddî rekabeti ve gelişen ikame malları karşısında demir ve çelik ürünlerinin tüketim alanlarında sürekli bir değişme görülmektedir. Buna rağmen, daha çok gemi sanayi ile boru hatları yapımında ve denizaltı sondaj çalışmalarındaki gelişmeler sonucu dünya demir-çelik dış ticaret hacminin hızla gelişmesi dikkat çekicidir. Türkiye’de talebin, uzun dönemde bu sanayilerin ve ayrıca inşaat sektörünün talebine bağlı olarak gelişmesi beklenmektedir.

929. Yeni strateji’de öngörülen hız ve yapıdaki sanayileşmenin gerçekleştirilebilmesi için, demir-çelik ürün maliyetlerinin uluslararası alanda rekabet edebilir düzeyde tutulması gerekmektedir. Bu sektör malları Avrupa Kömür ve Çelik Birliği kapsamında bulunmasına rağmen, Avrupa Ekonomik Topluluğu ile ilişkilerimiz açısından maliyetlerinin indirilmesi zorunludur. Bunun sonucunda bazı ürünler için uzun dönemde ihracat olanağı yaratılabilir,

930. Uzun dönemli bir perspektif içinde inşaatta kullanılan demirin kalitesinde iyileştirmeler yanında, mukavemet artırıcı şekillendirmelerin yaygınlaştırılması gerekli görülmektedir. İnşaat tekniğindeki gelişmeler, şehirleşme hızı, nüfus artış hızı ve gayrisafi millî hasılanın perspektif dönemdeki artış hızları dikkate alınarak, yuvarlak demir talebinin yıllık artış hızının önümüzdeki on yıl içinde ortalama yüzde 9 dolayında olacağı tahmin edilmiştir.

931. Hızlı sanayileşmenin ve özellikle yatırım mallan sanayilerinin gelişmesine bağlı olarak hafif profil talebinin 1973 -1987 döneminde yılda ortalama yüzde 12 dolayında artması beklenmektedir. Ağır profilde talebin ikame mallarına dönüşmesi beklendiğinden, artış hızının aynı dönemde yılda ortalama yüzde 7,0 dolayında olacağı tahmin edilmiştir

932. Yassı ürün talebi, imalât sanayiinin çeşitli alt dallarının gelişmelerine göre tahmin edilmiştir. Sanayileşme yapısında yatırım malları yönünde öngörülen değişmeler, uzun dönemde özel çelik ve döküm ile yassı hadde ürünleri talebinde önemli artışlar gerektirecektir. (Tablo 339, 340 ve 341).

TABLO : 341 . Talebin Bileşimi.


1972
1977
1982
1987
1992
1905

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
Uzun hadde ürünü
49,8
45,4
41,3
37,0
35,0
33,0
Yassı hadde ürünü
33,7
37,2
33,6
40,6
41,5
43,0
Özel çelik
4,5
6,8
8,2
10,0
11,3
11,8
Çekme boru
1,4
1,3
1,4
1,2
1,2
1,2
Dökümler (Boru dahil)
10,6
9,3
10,5
11,0
11,0
11,0
TOPLAM
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0

TABLO : 342 . Japonya ve Türkiye Demir Çelik Üretimi Özelliklerinin Gelişmesi


JAPONYA
TÜRKİYE

1960
1965
1972
1977
1982
1987

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
Ham demir üretimi (Milyon ton)
11
27
1,2
3,4
6,1
10,6
Yüksek fırın sayısı (Adet)
34
49
4
8
10
14
Ortalama fırın hacmi (M3)
941
1173
713
1151
1331
1665
Kok kullanımı (Kg.) (a)
6lf
507
800
650
500
450
Şarj içinde aglomere cevher oranı (Yüzde)
46,0
62,6
25,0 (b)
70,0(a)
80,0
95,0
Kaynak : Muhtelif U. N. Yayınları
(a) Ton Ham Demir başına (b) Sinter (c) Sinter ve Pelet

TABLO : 343 . Ham Çelik Üretim Kapasitelerine Göre Çelik Tesisleri Sayısı (Adet}
(dahil edilmedi MB )

933. Yukarda belirtilen hedeflerin maliyetler düşürülerek gerçekleştirilmesi İçin belirli verimlilik artışlarının sağlanması zorunlu görülmektedir. Bununla ilgili olarak yüksek fırınlara zenginleştirilmiş demir cevheri (108 - Demir cevherinin pellet veya sinter gibi aglomerasyon ürünlerini kullanmak suretiyle yüksekfırın şarjının ortalama yüzde 68 (Fe) üzerinden yapılması öngörülmüştür) verilmesi ve birim hamdemir için kok kullanımında düzenli azaltmalar (109 -1972 de 800 kg, 1977 de 650 kg. 1982 de 600 kg. kok/ton hamdemir hedef alınmıştır.) yapılması öngörülmüştür. Bu husus demir - çelik sanayiinin verimliliklerini artırma yanında sınırlı arz olanakları açısından da zorunludur (Tablo 342 ve 343). Demir cevheri ve metalurjik taşkömürü talepleri Tablo 344 ve 345 de gösterilmiştir.

TABLO : 344 . Demir Cevheri Talebi (Milyon Ton, Yüzde 68 Fe muhtevası)


1977
1982
1987
1992
1995

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
Erdemir
2,2
4,5
7,0
8,0
8,0
İsdemir
2,8
5,4
7,0
8,0
8,0
IV. Tesis
-
-
3,5
7,0
10,0
Karabük
I,2
1,4
-
-
-
Diğerleri
0,3
1,0
1,3
2,0
4,0
TOPLAM
6,5
12,3
18,8
25,0
30,0

TABLO : 345 . Metalurjik Taşkömür Talebi (Milyon Ton)


1977 (a)
1982 (b)
1987 (b)
1992 (b)
1995 (b)

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
Erdemir
1,5
2,0
3,0
3,5
3,5
İsdemir
1,7
2,7
3,0
3,5
3,5
IV. Tesis
-
-
1,7
3,0
4,0
Karabük
0,9
1,0
-
-
-
Diğerleri
0,5
0,2
0,9
1,0
1,5
TOPLAM
4,3
5,9
8,2
11,0
12,5
(a) Yüzde 9 küllü   (b) Yüzde 8 küllü

934. Son on yıllık dönemde hızla gelişen oksijenle çelik üretiminin uzun dönemde yerini koruması beklenmektedir, özellikle, elektrik enerjisi üretim maliyetlerinin yüksek oluşu, elektrikle çelik üretimini olumsuz olarak etkilemektedir. Bu darboğazın 1982 yılından sonra nisbeten kaldırılabileceği tahmin edilebilir. Çelik teknolojisindeki hızlı gelişmeler ile özellikle, ön redükleme usulleri ile yeni hafif alaşımlı özel çelik üretmek; ileride kurulacak demir - çelik tesislerinin özelliklerini büyük ölçüde etkileyecektir. Bu nedenle yeni tesisler kurma durumunda olan Türkiye’nin, bu teknolojik gelişmeyi yakından araştırması ve izlemesi gerekmektedir (Tablo 346).

TABLO : 346 . Üretim Programlaması (Sektör İçi genel denge) (a) (Bin Ton)


1972 (e)
1977
1982
1987

(1)
(2)
(3)
(4)
Elektrik çeliği
235,0
324,0
700,0
1450,0
Oksijen çeliği
250,0
3535,0
6635,0
11890,0
SM çeliği
635.0
700,0
700,0
700,0
Toplam ham çelik
1750,0 (c)
4560,0
8035,0
14040,0
Ham demir
1130,0
3410,0
6088,0
10564,0
Döküm piki
244,0
362,0
603,0
1204,0
Döküm çeliği
17,5
45,0
95,0
2100
Hadde ürünleri (d)
1400,0
3567,0
6200,0
10638,0
Pik döküm
232,0
344,0
634,0
1144,0
Çelik döküm
17,5
45,0
05,0
210,0
Ürün toplamı
1649,5
3956,0
6929,0
11952,0
(a) Talep tahminleri 1995 yılına kadar uzatılmış, ancak üretim teknolojisindeki değişmeler nedeniyle üretim programlaması 1987 yılından öteye götürülememiştir. Üretim, programlarının düzenlenmesinde tamir ve bakım, gibi durumların dengelenmesini sağlamak üzere, üretim kapasitelerinde talebin üzerinde seçimler yapılmıştır.
(b) Siemens-Martin çeliği üretiminin uzun dönemli gelişmesi; proje bazındaki değerlendirmelere göre, oksijen çeliği üretimine dönüşebilir,
(c) Ham çelik miktarları; nihaî Ürünler üretim programı için gerekli dengelemenin yapılmasında kullanılmaktadır. Üretim gerçekleşme miktarı 1401 bin tondur.
(d) Özel çelik dahildir.
(e) Denge değerleri olup, gerçekleşme değerlerinden farklı olabilirler.

III. ULUSLARARASI KARŞILAŞTIRMALAR:

935. Özellikle, Planlı dönemde Türkiye’nin çelik üretim ve tüketiminde önemli ilerlemeler meydana gelmiştir. Bazı ülkelerle karşılaştırmalı olarak; üretim Tablo 347 de, tüketim ise Tablo 348 de verilmektedir,

936. Fert basma ham çelik tüketiminde (Tablo 349). 1971 yılı için görülen genel azalmalar, 1970 yılında batı ülkelerindeki genel ekonomik durgunluk ile ilgilidir. 1977 ve 1982 yılları için Türkiye’de öngörülen yüksek üretim artış hızına rağmen, nüfus artışının yüksek olması nedeniyle fert başına tüketim miktarındaki artış düşük kalmaktadır.

TABLO : 347 . Bazı Ülkelerde Ham. Çelik Üretiminin Gelişmesi
( dahil edilmedi MB )

TABLO : 348 . Bazı Ülkelerde Ham Çelik Eş Değeri Olarak Tüketimin Gelişmesi
( dahil edilmedi MB )

TABLO : 349 . Çeşitli Ülkelerde Fert Başına Ham Çelik Tüketimi (Kg/Kişi)



1935
1950
1960
1969
1971
1977
1982
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
1
İtalya
52
63
186
325
358
-
-
2
İspanya
16
32
60
187
276 (d)
370 (b)
480 (c)
3
Yugoslavya
17
37
92
167
201
-
-
4
Japonya
84
58
209
602
551
-
-
5
Yunanistan
24
30
49
80
72
-
-
6
Bulgaristan
-
21
110
253
273
-
-
7
ABD
314
367
497
682
617
-
-
8
Fransa
132
156
300
444
421
-
-
9
Almanya
-
205
270
663
571
-
-
10
Türkiye
10
16
22
47
58(a)
107
166
Kaynak : U.N. Economic Commission For Europe, 1971 ve Devlet Planlama Teşkilâtı
(a) 1972 Yılı   (b) 1975 Yılı   (c) 1980 Yılı   (d) 1970 Yılı

IV. ÜÇÜNCÜ PLAN HEDEFLERİ :

937. Üçüncü Plan’ın demir çelik sektörü ile ilgili büyüklüklerinin tespitinde, (i) Mevcut 1,3 milyon ton hamdemir üretim kapasiteli 4 yüksek fırına ek olarak, inşaatı devam eden 1,2 milyon tonluk 2 yüksek fırının 1974 yılı Ekim ayında işletmeye geçirilmesi, (ii) 6,0 milyon ton üretim kapasiteli yeni 5 yüksek fırının inşaatının başlaması, (iii) Yeni fırınlardan birinin 1977 yılında İskenderun’da ve diğerinin 1975 yılı başında Ereğli’de üretime başlaması, (iv) Yeni elektrikli çelik üretim tesisleri kurulmasında kapasite seçimi ve özel çelik üretimine elverişlilik üzerinde önemle durulması ve fırın sayısının 1977 yılında 19’u geçmemesi, (v) Yüksek fırınlara şarj edilen demir cevherinin ortalama yüzde 62 Fe ihtiva etmesi, (vi) ton hamdemir üretimi için 1977 yılında ortalama 650 kg. ve 1982 yılında 500 kg. kok kullanılması, (vii) yeni yüksek fırınların en az 2000 m3 hacimle seçilmesi, (viii) 1988 lerde demir çelik ürünlerinde uluslararası fiyat düzeyine ulaşılması, (ıx) inşaat demiri biçim ve niteliğinin geliştirilmesi. (x) 1987 yılında in milyon ton dolayında ham çelik üretimi yapacak yeni bir tesisin projesinin hazırlanması ve alt-yapı inşaatlarına geçilmesi esas alınmıştır.

1. TALEP :

(1) İÇ TALEP :

938. Üçüncü Plan döneminde toplam talebin yılda ortalama yüzde 14,7 artacağı tahmin edilmektedir. Bu dönemde, yassı hadde ürünleri talebinin, uzun hadde ürünleri talebine oranla daha yüksek bir hızla artması beklenmektedir, özel alaşımlı çelik talebinin ise yılda ortalama yüzde 27,8 gibi hızlı bir gelişme göstereceği hesaplanmıştır.

939. Başta alaşımlı çelikler olmak üzere, soğuk çekilmiş saçlar ve çelik ürünleri talebinin en yüksek artışı göstereceği ve bunların yanında yüksek karbonlu özel çelikler ile tel ve hafif profil talebinin sektör ortalamasının üzerinde gelişeceği tahmin edilmektedir.

940. Üçüncü Plan döneminde yurtiçi talebin en düşük artış göstermesi beklenen ürünleri ağır profil, demiryolu malzemesi ve çubuklar olmaktadır (Tablo 350 ve 351).

941. 1973 - 1074 yıllarında yurtiçi talebin karşılanmasında ithalatın önemi artacak, daha sonra, yerli üretim olanaklarının gelişmesiyle ithalat hızla azalacaktır.

(2) DIŞ TALEP (İHRACAT) :

942. Üçüncü Plan döneminde demir-çelik ürünlerinde ihracat önem taşımamaktadır.

TABLO : 350 . Demir Çelik Sanayii Ürünleri Yurtiçi Talebi ( Miktar : Bin ton, Değer : 1871 fiyatları ile Milyon TL )


1967
1972
İkinci Plan yıllık ortalama artış, %
1977

Üçüncü Plan yıllık ortalama artış, %
Miktar
Değer
Miktar
Değer
Miktar
Değer
Mallar
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
Yuvarlak
458
1145
700
1750
8,9
1137
2808
9,9
Hafif profil
42
118
205
574
37,2
417
1231
16,5
Ağır profil
90
255
67
190
5,7
112
321
11,1
Demiryolu malzemesi
8
24
27
81
27,5
47
140
11,0
Tel
67
302
95
428
7,2
188
846
14,6
Levha
39
156
130
520
27,1
260
1086
159
Sıcak çekilmiş sac
100
450
180
810
12,5
350
1573
14,2
Soğuk çekilmiş sac
76
342
200
900
21,4
565
2536
23,0
Kaplamalı sac
14
70
30
150
16,5
48
240
9,9
Teneke
50
263
70
368
6,9
123
646
11,9
Dikişli boru
66
297
130
585
14,5
210
945
10,1
Dikişsiz boru (b)
22
110
32
160
7,8
54
243
8,7
Yüksek karbonlu özel çelik
61 (c)
397 (c)
58
270
10,4 (c)
135
600
17,3
Alaşımlı özel çelik (a)


34
340

137
1160
27,8
Manyetik sac


8
40

13
65
10,2
Pik döküm
145
435
214
642
8,1
344
1035
10,0
Çelik döküm
8
24
18
54
17,6
45
135
20,3
TOPLAM
1267
4388
2198
7362
12,4
4185
15610
14,7
Kaynak: Devlet Planlama Teşkilâtı
(a) Alaşımlı özel çeliğin toplam, çelik içindeki payı yüzde 1,7 dir. Toplam özel çelik içindeki payı ise yüzde 36 dır. Birinci oranı 1977 de 3,1 ve 1988 de 5,5 olacağı, İkinci oranın ise 1977 de45 ve 1982 de 60 olması beklenmektedir.
(b) Çekme boru fabrikası 1974 de ithalâtı önlemektedir.
(c) Özel çelik toplamı için verilmiştir.

TABLO : 351 . Demir Çelik Sanayii Yan Ürünleri Yurt İçi Talebi (Bin Ton)


1967
1972
İkinci Plan yıllık ortalama artış, %
1977
Üçüncü Plan yıllık ortalama artış, %
Mallar
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
Ham demir

1636

3407
15,8
Döküm piki
167
244
7,9
362
8,2
Çelik piki

1391

3021
16,6
Ham çelik

2219

4560
15,5
Döküm çeliği

18

45
20,1
Haddelenecek Özel çelik

88

325
29,9
Uzun hadde için ham çelik

1279

2115
10,8
Yassı hadde için ham çelik

834

1975
18,7
ÜRÜN TOPLAMI
1267
2198
11,6
4165
13,7
Kaynak : Devlet Planlama Teşkilatı.

2. ÜRETİM:

943. Üçüncü Plan döneminde demir çelik ürünleri üretiminin yılda ortalama yüzde 15,9 artması öngörülmüştür. Aynı dönemde ham demir üretiminin yılda ortalama yüzde 24, ham çelik üretiminin yüzde 26, yassı hadde üretimi için gerekli ham çelik üretiminin yüzde 19, uzun hadde ürünleri üretimi için gerekil ham çelik üretiminin yüzde 36 oranında artması hedef alınmıştır. Bu hedefe ulaşıldığında, ithalata dayalı uzun hadde ürünleri talebi yurtiçi üretimle karşılanacaktır, iç talepteki önceliklere uygun olarak alaşımlı özel çelik, soğuk çekilmiş saç ve çelik döküm ürünleri üretim artışlarının, genel sektör ortalama artışlarının üzerinde gelişme gösterecekleri tahmin edilmektedir. Bu durum, yeni üretime geçecek tesislerin haddeleme ve döküm birimlerini de kapsamasından ileri gelmektedir. Sektörün alt bölümleri itibariyle üretim hedefleri Tablo 352 ve 353 de verilmiştir.

3. İTHALAT:

944. Üçüncü Plan döneminde, yapılan talep ve üretim tahminlerine göre, bu sektörde toplam olarak 10 milyar 733 milyon TL. lık ithalat yapılması gerektiği hesaplanmıştır. Bu ithalatın içindeki nihai ürünler payının yüzde 32 yi bulacağı tahmin edilmektedir. Sektörün ithalât durumu Tablo 354 ve 355 de verilmiştir.

TABLO :352 . Demir Çelik Ürünleri Üretimi (Miktar : Bin ton, Değer : 1971 fiyatları ile Milyon TL)


1967
1972
İkinci plan yıllık ortalama artış, yüzde
1977
Üçüncü plan yüzde artışlar

Miktar
Değer
Miktar
Değer
Miktar
Değer
Beş yıllık
Yıllık ortalama
Mallar
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
(9)
Yuvarlak
488
220
720
1800
1,8
1077
2690
49,4
8,4
Ağır profil
42
120
50
113
3,6
95
271
89,5
13,6
Hafif profil
88
246
170
476
14,1
386
1081
127,1
17,8
Demiryolu malzemesi
24
72
16
48
-7,8
40
120
150,0
20,1
Tel
67
302
92
414
6,5
188
846
104,3
15,4
Levha
28
112
115
460
32,6
244
976
112,2
16,3
Sıcak çekilmiş sac
99
446
117
527
3,4
325
1463
177,6
22,7
Soğuk çekilmiş sac
80
360
200
900
20,3
539
2426
169,6
22,0
Kaplamalı sac


30
150

4S
240
60,0
9,9
Teneke
52
273
65
341
4,6
123
646
89,4
13,6
Dikişli boru
62
279
130
585
15,9
210
945
61,5
10,1
Dikişsiz boru





54
243


Yüksek karbonlu özel çelik
35 (a)
228 (a)
45
205
14,8 (a)
110
500
143,9
19,5
Alaşımlı özet çelik


25
250

115
960
284,0
3Ü. 9
Manyetik sac





13
65


Pik dökümler
173
438
214
642
7,9
344
1035
61,2
10,0
Çelik dökümler
8
24
18
54
17,5
45
135
150,0
20,1
ÜRÜNLER TOPLAMI
1247
4120
2007
6995
11,1
3956
14642
109,3
13,9
YARI ÜRÜNLER. TOPLAMI (b)

749

889
3,5

1239
39,4
6,9
SEKTÖR TOPLAMI

4869

7884
10,1

15881
101,4
15,0
Kaynak : Devlet Planlama Teşkilâtı
(a) Özel çelik toplamı verilmiştir,
(b) Entegre tesislerden sektör içi diğer kuruluşlara, sevkedilen yarı ürünlerinin değerini göstermektedir.

TABLO : 353 . Demir Çelik Yarı Ürünleri Üretimi (Bin Ton)


1967
1972
İkinci plan yıllık ortalama artış (Yüzde)
1977
Üçüncü plan yıllık ortalama artış (Yüzde)
Mallar
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
Ham demir
1069
1180
2,0
3410
23,6
Döküm piki
150
236
9,5
341
9,2
Çelik piki

944

2069
17,0
Ham çelik
1120
1401
4,6
4580
2R 6
Döküm çeliği

18

45
20,3
Haddelenecek özel çelik

88

326
20,8
Yassı hadde için .ham çelik

824

1975
19,1
Uzun hadde için ham çelik

482

2259
36,2
Kaynak : Devlet Planlama Teşkilâtı

TABLO : 354 . Demir Çelik Ürünleri İthalâtı (Miktar: bin ton , Değer : 1971 fiyatları ile Milyon TL. CIF )


1967
1972
İkinci Plan yıllık ortalama artış, yüzde
1977
Üçüncü Plan yıllık ortalama artış, yüzde
Miktar
Değer
Miktar
Değer
Miktar
Değer
Mallar
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
Yuvarlak
9
23
20
50
16,8
60
175
28,4
Ağır profil
6
17
17
47
22,5
18
50
1,2
Hafif profil
11
31
4?
126
32,4
31
94
-5,7
Demir yolu malzemesi
4
12
11
33
22,4
7
20
-9,5
Tel

1
3
14
695



Levha
8
32
15
60
13,4
16
75
4,6
Sıcak çekilmiş sac
2
9
63
283
99,2
25
110
-17,4
Soğuk çekilmiş sac





25
110

Teneke
2
11
5
27
19,7



Kaplamalı sac
14
30






Dikişsiz boru
22
110
32
160
7,8



Yüksek karbonlu özel çelik


13
65

25
100
9,0
Alaşımlı özel çelik
26 (a)
169 (a)
9
90
2,9 (a)
22
200
11,3
Manyetik sac


8
40




Dikişli boru
3
6






Ürünler toplamı
107
451
241
995
17,1
229
934
-1,3
Kaynak : Devlet istatistik Enstitüsü ve Devlet Planlama Teşkilatı
(a) Toplam özel çelik İçindir.

TABLO : 355 . Demir Çelik Ürünleri ithalâtı (Miktar: bin ton , Değer : 1971 fiyatları ile Milyon TL. CIF )


1967
1972
İkinci Plan yıllık ortalama artış, yüzde
1977
Üçüncü Plan yıllık ortalama artış, yüzde
Miktar
Değer
Miktar
Değer
Miktar
Değer
Mallar
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
Döküm piki
21
32
8
12
-17,8
44
64
40,6
Yassı için yarı ürün (a)
3
7
10
23
26,8



Uzun için yarı ürün (a)
130
260
797
1594
43,7



Toplam
154
299
815
1629
40,3
44
66
-47,4
Ürün toplamı
110
451
241
995
17,2
229
934
-1,3
Sektör toplamı
264
740
1056
2624
28,9
273
1000
-17,6
Kaynak : Devlet istatistik Enstitüsü ve Devlet Planlama Teşkilâtı (a) Ham çelik eşdeğeri olarak

4. YATIRIMLAR :

945. Üçüncü Planda demir çelik sektörünü toplam olarak 16,4 milyar TL. lık yatırım yapılması öngörülmüştür (Tablo 556). Bu, 1963-72 yıllarını kapsayan 10 yıllık dönemde 1971 yılı fiyatlarıyla demir çelik sektöründe yapılan toplam 10,8 milyar TL. lık yatırıma göre yüzde 42,3 oranında bir artışı ifade etmektedir. Yatırımlar sırayla çelik tesisleri, ham demir tesisleri, atıl kapasiteler dikkate alınarak haddehaneler ve ham madde hazırlama tesislerinde yoğunlaştırılacaktır.

TABLO; 356 . Demir Çelik Sanayii Yatırımları (1971 Fiyatlarıyla, Milyon TL.)


Birinci Plan dönemi Gerçekleşme
İkinci Plan dönemi Gerçekleşme tahmini
Üçüncü Plan hedefi

(1)
(2)
(3)
Toplam yatırım
4337
5604,0
15400
Kaynak : Devlet Planlama Teşkilatı.

946. Bu yatırımlarla İskenderun yeni tesis ve tevaiatı basta olmak üzere, Erdemir II. ve III. fırın tevsiatları, Karabük’te prodüktiviteyi artırıcı yatırımlar, Kırıkkale Çelik Fabrikasının rasyonel işletme düzenine kavuşturulması ve ayrıca Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu tarafından 200 bin ton/yıl ham çelik kapasiteli yeni bir elektrikle çelik üretimi tesisinin inşa edilmesi öngörülmüştür, özel kesim elindeki elektrik fırınlarında kapasite kullanım oranlarının artırılmasını sağlayacak yatırımların gerçekleştirilmesi ve sünger demir projelerinin çelik tesisleriyle entegrasyonunun sağlanması beklenmektedir, özel haddehanelerin entegrasyona gitmesi ve modernleştirilmeleri, dökümhanelerin modern üretim programlarına kavuşturulmak suretiyle fabrikasyon şekli üretime geçirilecekleri tahmin edilmektedir. Mevcut tesislere ek olarak yeniden yatırıma bağlanacak 1 adet yüksek fırınla 1983 yılına kadar talebin karşılanması mümkün olmaktadır. Ayrıca, gerek yerli hammadde ve gerekse altyapı kolaylıklarındaki gelişmeler ile demir çelik üretim teknolojisindeki değişmeler de yakından izlenerek yeni bir demir çelik tesisinin yeri, üretim karakteristikleri ve üretim teknolojisi seçimleri 1975 – 76 yıllarında yapılacak ve üçüncü planın son yılında tesisin inşaatına geçilebilecektir.

947. Erdemir, üçüncü fırını 1970 -1980 yıllarında işletmeye konacak şekilde planlanacaktır. Bununla ilgili proje çalışmaları 1974 -1976 de bitirilebilecek, yeni tevsi yatırımlarına 1975 - 76 yıllarında geçilebilecektir, İskenderun tesislerindeki ham demir üretim kapasitesi, 1977 yılında üç yüksek fırınla 2,7 milyon tonu ve daha sonra eklenecek dördüncü fırınla 1982 yılında 4 milyon tonu aşacaktır.

V. İLKELER VE TEDBİRLER :

948. (1) Türkiye Demir Çelik işletmeleri demir ve çelik tesislerinin ürün, teknoloji ve yer seçiminde gerekli koordinasyonu sağlayacak; hammadde, yarı ürün ve nihaî ürün alış verişini rasyonel bir şekilde koordine edecek şekilde yeniden örgütlendirilecektir.

(2) Kaynakların rasyonel dağıtımı ve ileride doğabilecek darboğazların önceden görülerek giderilmelerini sağlamak üzere demir çelik sektöründe, Avrupa Ekonomik Topluluğu ile ortaklığın koyduğu aşamalara da uygunluk sağlayacak biçimde bir ana plan yapılacaktır. Bu ana plan; demir çelik sektöründe üretim, teknoloji ve verimlilik hedeflerini belirleyecek ve dinamik bir yaklaşımla düzenlenecektir. Sektördeki tesislerin bu ana plan çerçevesinde yer alan uzun vadeli planlara göre geliştirilmesi sağlanacaktır.

(3) Yeni yatırım kararları ve bunlara ait teknoloji, ürün ve yer seçimleri demir çelik ana planı çerçevesinde dinamik bir metotla programlaştırılacaktır.

(4) Demir çelik sektörünü ilgilendiren üretim teknolojisi, ürün ve Pazar araştırmaları merkezi bir sistem içinde örgütlendirilecek ve hızlandırılacaktır.

(5) Proje arşivi, çizimi ve imalât programlan hazırlama faaliyetleri sektörde yapılacak yeni yatırımlardaki yerli imalât payının artırılmasını sağlayacak biçimde merkezi bir sistem içinde geliştirilecektir.

(6) Türkiye çapında mevcut demir çelik üretim kapasitesinin: en yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlayacak izleme ve uygulama sistemi kurulacaktır.

(7) Planda öngörülen üretim hedeflerine ulaşabilmek için işletmelerde verimliliği artırıcı yatırımlara öncelik verilecektir.


(8) Elektrikli çelik üretim tesislerinde atıl kapasite yaratılmaması için ufak kapasiteli yeni tesislerin kurulması desteklenmeyecektir. Bunun yanında hurda ikamesi sağlayıcı ön redüklenmiş cevher kullanan üretim tesisleri teşvik edilecektir.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Ülkemiz Demir Çelik Sektöründe Sonu Hazin Biten Bir Proje - Sivas Demir Çelik ( Sidemir )

Kremikovtzi Demir ve Çelik Fabrikaları – Bulgaristan Erdemir’in İlk Yurtdışı Şirket Satınalma Girişimi

TÜRKİYE YASSI ÇELİK ÜRETİM KAPASİTELERİ